همکاری ۲۱ کشور برای تحقیق درباره ویروس آندس پس از شیوع جهانی

چند وقت پیش خبری درباره شیوع یک ویروس به نام «آندس» در یک کشتی کروز منتشر شد که بسیاری را نگران کرد. حالا ۲۱ کشور از سراسر جهان دست به دست هم داده‌اند تا یک پروژه تحقیقاتی مشترک راه بیندازند و از این اتفاق درس بگیرند. این همکاری جهانی نشان می‌دهد وقتی کشورها قبل از بحران آماده باشند، چقدر می‌توانند سریع‌تر و مؤثرتر عمل کنند.

ویروس آندس چیست و چرا مهم است؟

ویروس آندس یکی از اعضای خانواده بزرگ‌تری به نام هانتاویروس‌ها است. این ویروس‌ها معمولاً از طریق جوندگان به انسان منتقل می‌شوند و می‌توانند بیماری‌های تنفسی یا کلیوی جدی ایجاد کنند. ویروس آندس در آمریکای جنوبی شناخته‌شده بود، اما شیوع اخیرش در یک کشتی کروز نشان داد که می‌تواند از یک منطقه به مناطق دیگر سفر کند و افراد زیادی را تحت تأثیر قرار دهد.

این عفونت می‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود—چیزی که آن را از بسیاری از هانتاویروس‌های دیگر متفاوت و نگران‌کننده‌تر می‌کند. علائمش شبیه آنفلوآنزای شدید است: تب، درد بدن، خستگی و مشکلات تنفسی که گاهی می‌تواند جدی شود.

پروژه ناویس؛ مطالعه‌ای برای فهمیدن بیماری

پروژه تحقیقاتی جدید که به آن «ناویس» می‌گویند، قرار است افرادی را که در معرض ویروس آندس قرار گرفته‌اند برای مدتی دنبال کند تا ببیند چه اتفاقی در بدنشان می‌افتد. محققان می‌خواهند بفهمند این ویروس چطور از فردی به فرد دیگر می‌رود، چقدر طول می‌کشد تا علائم ظاهر شود، سیستم ایمنی بدن چطور با آن مقابله می‌کند و چرا بعضی افراد بیمارتر می‌شوند.

نکته مهم این است که همه کشورها از یک پروتکل یکسان استفاده می‌کنند. یعنی همه به یک شکل اطلاعات جمع می‌کنند، آزمایش می‌گیرند و بیماران را بررسی می‌کنند. این کار باعث می‌شود نتایج از کشورهای مختلف قابل مقایسه باشد و تصویر کامل‌تری از بیماری به دست بیاید.

چرا همکاری جهانی اهمیت دارد؟

وقتی یک بیماری جدید ظاهر می‌شود، زمان طلاست. اگر هر کشوری بخواهد به تنهایی و با روش خودش تحقیق کند، هم وقت زیادی هدر می‌رود و هم داده‌های بدست‌آمده شاید با هم جور درنیایند. اما وقتی از قبل شبکه‌ای از محققان و مراکز تحقیقاتی آماده باشد، می‌توان خیلی سریع شروع کرد.

در این پروژه کشورهایی مثل استرالیا، کانادا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، هلند، اسپانیا، انگلستان، آمریکا و حتی کنگو و آفریقای جنوبی شرکت دارند. مراکز معتبری مثل مؤسسه پاستور، دانشگاه‌های پزشکی و مراکز کنترل بیماری در این کشورها همکاری می‌کنند تا هرچه سریع‌تر اطلاعات لازم را جمع‌آوری کنند.

یکی از مسئولان این برنامه می‌گوید: «پر کردن خلاهای دانش علمی کلید توسعه راه‌های پیشگیری و درمان است. با هماهنگی بین‌المللی این کار سریع‌تر پیش می‌رود.»

آمادگی پیش از بحران؛ درسی که باید یاد بگیریم

یکی از مهم‌ترین پیام‌های این همکاری جهانی این است که نباید منتظر بمانیم تا بیماری شیوع پیدا کند و بعد شروع کنیم به فکر کردن. باید از قبل آماده باشیم: شبکه‌های تحقیقاتی بسازیم، پروتکل‌های استاندارد داشته باشیم، آزمایشگاه‌ها و سیستم‌های مراقبت بیماران را تقویت کنیم و کمیته‌های اخلاق در پژوهش را راه بیندازیم.

سازمان جهانی بهداشت برنامه‌ای دارد به نام «طرح آمادگی تحقیق و توسعه» که دقیقاً برای این کار طراحی شده. این طرح شبکه‌هایی برای خانواده‌های مختلف ویروس‌ها ایجاد می‌کند تا وقتی شیوعی اتفاق افتاد، همه بدانند چه کار کنند و با چه کسانی همکاری کنند.

یکی از دانشمندان ارشد سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند: «تولید شواهد علمی در زمان شیوع بیماری باید عملیاتی، هماهنگ و فوری باشد. پاسخ به شیوع‌های آینده نباید با ساختن سیستم‌های جدید شروع شود، بلکه باید با فعال‌سازی سیستم‌هایی که از قبل وجود دارند آغاز شود.»

نقش کشورهایی که بیماری در آن‌ها شیوع پیدا می‌کند

یک نکته کلیدی این است که کشورهای درگیر شیوع باید خود بخشی از فرآیند تحقیق باشند، نه فقط تماشاگر. کشورهایی که بیماری در آن‌ها ظاهر می‌شود باید زیرساخت‌های تحقیقاتی قوی داشته باشند: آزمایشگاه‌های مجهز، سیستم‌های ثبت بیماران، امکانات انجام کارآزمایی بالینی و کمیته‌های اخلاق فعال. این کار هم به کشور خودشان کمک می‌کند و هم باعث می‌شود نتایج تحقیقات واقع‌بینانه‌تر و کاربردی‌تر باشد.

از این تجربه چه می‌آموزیم؟

شیوع ویروس آندس در کشتی کروز یک فرصت نادر برای مطالعه بود—فرصتی که اگر به موقع از دست می‌رفت، دیگر به این راحتی برنمی‌گشت. خوشبختانه این بار کشورها آماده بودند و توانستند خیلی سریع شروع کنند.

این تجربه به ما یادآوری می‌کند که آمادگی برای بیماری‌های نوظهور فقط یعنی داشتن بیمارستان و دارو نیست؛ بلکه یعنی داشتن شبکه‌های تحقیقاتی فعال، پروتکل‌های آماده و همکاری بین‌المللی که بتواند در کمتر از چند روز به کار بیفتد.

برای ما مردم عادی این یعنی که دانشمندان و سیاست‌گذاران سلامت در حال یادگیری هستند و برای آینده بهتر آماده می‌شوند. پیام این است: اگر شیوع بعدی اتفاق بیفتد—امیدواریم که نیفتد—دنیا این بار آماده‌تر خواهد بود.

منبع: سازمان جهانی بهداشت