وضعیت واکسیناسیون کودکان در جهان؛ پیشرفت تدریجی و چالش‌های باقی‌مانده

واکسیناسیون کودکان یکی از مهم‌ترین مداخلات بهداشت عمومی برای پیشگیری از بیماری‌های عفونی و کاهش مرگ‌ومیر در سراسر جهان است.

بر اساس جدیدترین برآورد سازمان جهانی بهداشت (WHO) و یونیسف، پوشش واکسیناسیون کودکان در سال ۲۰۲۵ اندکی افزایش یافته است.
در این سال، حدود ۹۰ درصد از نوزادان جهان، معادل نزدیک به ۱۱۶ میلیون کودک، حداقل یک دوز واکسن دیفتری، کزاز و سیاه‌سرفه (DTP) دریافت کرده‌اند.
همچنین حدود ۸۵ درصد کودکان، یعنی نزدیک به ۱۱۰ میلیون نفر، هر سه دوز واکسن DTP را دریافت کرده‌اند.
با وجود این پیشرفت، پوشش جهانی واکسیناسیون همچنان حدود یک واحد درصد پایین‌تر از سطح سال ۲۰۱۹، یعنی پیش از همه‌گیری کووید-۱۹، قرار دارد.
این موضوع نشان می‌دهد که بازگشت به سطح مطلوب واکسیناسیون جهانی همچنان نیازمند تلاش مستمر نظام‌های سلامت است.

یکی از نگرانی‌های مهم در سال‌های اخیر، افزایش خطر شیوع بیماری‌های قابل پیشگیری با واکسن، به‌ویژه سرخک، است.
در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۴ درصد کودکان جهان نخستین دوز واکسن حاوی سرخک را دریافت کرده‌اند.
همچنین حدود ۷۷ درصد کودکان هر دو دوز توصیه‌شده واکسن سرخک را دریافت کرده‌اند.
از آنجا که سرخک یکی از واگیردارترین بیماری‌های عفونی است، کاهش پوشش واکسیناسیون می‌تواند زمینه‌ساز ایجاد کانون‌های جدید بیماری شود.
WHO تأکید می‌کند که دریافت دو دوز واکسن سرخک برای ایجاد سطح مناسب ایمنی و پیشگیری از طغیان بیماری اهمیت دارد.

مشکل واکسیناسیون در جهان تنها به میزان دسترسی به واکسن محدود نمی‌شود.
مناقشه‌های مسلحانه، مهاجرت، ضعف زیرساخت‌های بهداشتی، مشکلات اقتصادی و اختلال در ارائه خدمات سلامت از عوامل مؤثر بر کاهش پوشش واکسیناسیون هستند.
از سوی دیگر، تردید نسبت به واکسن و انتشار اطلاعات نادرست در فضای مجازی نیز می‌تواند بر تصمیم والدین تأثیر بگذارد.
در برخی کشورهای کم‌درآمد، شکاف دسترسی به واکسن همچنان قابل توجه است و کودکان مناطق محروم سهم بیشتری از جمعیت واکسینه‌نشده را تشکیل می‌دهند.

بر اساس گزارش WHO، واکسیناسیون همچنان سالانه از میلیون‌ها مرگ ناشی از بیماری‌های قابل پیشگیری جلوگیری می‌کند.
بنابراین تقویت برنامه‌های ایمن‌سازی روتین، شناسایی کودکان واکسینه‌نشده و تکمیل واکسیناسیون ناقص باید از اولویت‌های نظام سلامت باشد.
همچنین آموزش صحیح والدین و ارائه اطلاعات علمی و قابل اعتماد درباره اثربخشی و ایمنی واکسن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
در نهایت، هدف برنامه‌های جهانی واکسیناسیون این است که هیچ کودکی به دلیل محل تولد، شرایط اقتصادی یا دسترسی محدود به خدمات بهداشتی، از دریافت واکسن‌های ضروری محروم نماند.