آنوریسم آئورت: برآمدگی خطرناک دیواره بزرگ‌ترین شریان بدن

تصور کنید شیلنگ باغچه را که سال‌هاست استفاده می‌کنید؛ جایی از دیواره‌اش کم‌کم ورم می‌کند و برآمده می‌شود. اگر فشار آب زیاد باشد یا بی‌توجهی کنید، همان نقطه پاره می‌شود و آب همه‌جا را خیس می‌کند. آنوریسم آئورت دقیقاً همین اتفاق است، با این تفاوت که شریانی که دچار این مشکل می‌شود، اصلی‌ترین و بزرگ‌ترین شریان بدن شماست و به‌جای آب، خونِ تحت‌فشار از قلب را به تمام اندام‌ها می‌رساند.

آئورت همان شاهرگ اصلی است که از قلب آغاز شده، از میان قفسه سینه عبور می‌کند و تا شکم ادامه پیدا می‌کند. هرگاه قسمتی از دیواره این شریان ضعیف شود، فشار خون آن را مثل بادکنک باد می‌کند و یک برآمدگی به‌وجود می‌آید. این برآمدگی را پزشک‌ها «آنوریسم» می‌نامند.

دو نوع اصلی آنوریسم آئورت

آنوریسم‌های آئورت بسته به محل ایجاد شدن به دو دسته تقسیم می‌شوند. آنوریسم آئورت سینه‌ای که در بخش آئورت موجود در قفسه سینه رخ می‌دهد و آنوریسم آئورت شکمی که در قسمت شکمی این شریان ایجاد می‌شود. هر دوی این انواع می‌توانند خطرناک باشند، اما آنوریسم شکمی شایع‌تر است و معمولاً زیر ناف، در قسمت پایین شکم قرار می‌گیرد.

نکته جالب اینجاست که بیشتر آنوریسم‌ها هیچ علامتی ندارند؛ مثل یک مهمان ناخوانده که بی‌سروصدا در خانه شما جا خوش کرده و شما از حضورش بی‌خبرید. بسیاری از افراد متوجه آنوریسم خود نمی‌شوند تا زمانی که برای دلیلی دیگر سونوگرافی یا سی‌تی اسکن انجام دهند.

چرا آنوریسم اینقدر خطرناک است؟

خطر اصلی آنوریسم در این است که همان‌طور که یک بادکنک وقتی خیلی باد شود می‌ترکد، دیواره ضعیف‌شده آئورت هم ممکن است ناگهان پاره شود. وقتی آنوریسم پاره می‌شود، خونریزی شدید داخلی رخ می‌دهد که می‌تواند در عرض چند دقیقه جان‌آفرین باشد. متأسفانه اگر آنوریسم پارگی کند، شانس بقا حتی با مداخله فوری پزشکی هم محدود است.

به همین دلیل شناسایی زودهنگام و پیگیری منظم آنوریسم‌ها بسیار مهم است. اگر آنوریسم قبل از پارگی شناسایی شود، می‌توان با نظارت دقیق یا جراحی برنامه‌ریزی‌شده از بروز فاجعه جلوگیری کرد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

برخی افراد بیشتر از دیگران مستعد ابتلا به آنوریسم آئورت هستند. مردان بیش از زنان، افراد بالای شصت سال، سیگاری‌ها و کسانی که سابقه خانوادگی آنوریسم دارند در گروه پرخطر قرار می‌گیرند. فشار خون بالا، کلسترول بالا، بیماری‌های قلبی‌عروقی و برخی بیماری‌های ژنتیکی نیز می‌توانند خطر را افزایش دهند.

افرادی که سال‌ها سیگار کشیده‌اند باید با احتیاط بیشتری مراقب این موضوع باشند. سیگار نه‌تنها دیواره شریان‌ها را آسیب می‌زند، بلکه سرعت رشد آنوریسم را هم افزایش می‌دهد.

علائم احتمالی آنوریسم آئورت

اکثر آنوریسم‌های کوچک علامت خاصی ندارند، ولی اگر برآمدگی بزرگ‌تر شود یا در حال پارگی باشد، ممکن است علائمی بروز کنند. درد شدید و ناگهانی در شکم یا پشت، احساس ضربان محسوس در ناحیه شکم، درد مداوم و عمیق در قفسه سینه یا کمر می‌تواند نشانه‌ای از آنوریسم یا پارگی آن باشد.

اگر آنوریسم سینه‌ای باشد، ممکن است علائمی مثل گرفتگی صدا، مشکل در بلع، سرفه مداوم یا تنگی نفس ایجاد کند، چون برآمدگی می‌تواند به نای، مری یا ریه‌ها فشار بیاورد. در هر صورت، هرگونه درد شدید و ناگهانی در قفسه سینه یا شکم نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد.

تشخیص آنوریسم آئورت

برای تشخیص آنوریسم، پزشک از روش‌های تصویربرداری استفاده می‌کند. ساده‌ترین و بی‌خطرترین روش سونوگرافی شکم است که می‌تواند آنوریسم آئورت شکمی را نشان دهد. برای جزئیات بیشتر یا بررسی آنوریسم سینه‌ای، سی‌تی اسکن یا ام‌آر‌آی به کار می‌رود.

افراد بالای شصت‌وپنج سال که سابقه سیگار کشیدن دارند یا سابقه خانوادگی آنوریسم دارند، توصیه می‌شود حتی در صورت نداشتن علامت، یک‌بار غربالگری با سونوگرافی انجام دهند. این غربالگری ساده می‌تواند جان‌آفرین باشد.

چگونه آنوریسم آئورت درمان می‌شود؟

درمان بسته به اندازه آنوریسم، سرعت رشد آن و موقعیت آن تعیین می‌شود. آنوریسم‌های کوچک معمولاً فقط تحت نظارت منظم قرار می‌گیرند؛ یعنی هر شش ماه یا سال یک‌بار با سونوگرافی یا سی‌تی اسکن بررسی می‌شوند تا ببینیم آیا بزرگ‌تر شده یا نه. در این مرحله، کنترل فشار خون، قطع سیگار و استفاده از داروهای تجویزشده برای کاهش فشار خون اهمیت زیادی دارد.

وقتی آنوریسم بزرگ‌تر از حد معینی شود یا سرعت رشد آن نگران‌کننده باشد، جراحی لازم می‌شود. دو نوع جراحی اصلی وجود دارد: جراحی باز که در آن قسمت آسیب‌دیده آئورت با یک لوله مصنوعی جایگزین می‌شود، و روش درون‌عروقی که کم‌تهاجمی‌تر است و از طریق یک شکاف کوچک در کشاله‌ران، یک استنت (لوله فلزی شبکه‌ای پوشیده‌شده) در داخل آنوریسم قرار می‌گیرد تا دیواره را تقویت کند.

زندگی با آنوریسم آئورت

اگر آنوریسم کوچک دارید و تحت نظارت هستید، مهم است که سبک زندگی سالم را رعایت کنید. قطع سیگار اولویت اول است. کنترل فشار خون و کلسترول با رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی منظم و مصرف منظم داروها ضروری است. فعالیت‌های سنگین، بلند کردن اجسام وزنه‌ای یا ورزش‌های پرفشار را باید با پزشک مشورت کنید.

پس از جراحی نیز پیگیری منظم و انجام تصویربرداری دوره‌ای لازم است تا از سلامت ترمیم انجام‌شده اطمینان حاصل شود. افراد جراحی‌شده معمولاً می‌توانند به زندگی عادی بازگردند، البته با رعایت توصیه‌های پزشک.

پیشگیری بهتر از درمان است

مهم‌ترین کاری که می‌توانید برای کاهش خطر آنوریسم آئورت انجام دهید، ترک سیگار است. کنترل فشار خون و کلسترول، داشتن رژیم غذایی سالم با مصرف کم نمک و چربی‌های اشباع، و فعالیت بدنی منظم همه کمک می‌کنند شریان‌ها سالم بمانند.

اگر در گروه پرخطر هستید، با پزشک خود درباره غربالگری صحبت کنید. یک سونوگرافی ساده و بی‌دردسر می‌تواند شما را از نگرانی‌های بزرگ‌تری در آینده نجات دهد. به یاد داشته باشید که آنوریسم بیماری خاموش است؛ پیش‌دستی کردن و شناخت به‌موقع می‌تواند زندگی شما را نجات دهد.

منبع: MedlinePlus - National Library of Medicine